Zasada międzynarodowej restytucji i reparacji za kolonializm oraz systemowy wyzysk

1. Cel i uzasadnienie Celem propozycji jest ustanowienie globalnej, opartej na prawie międzynarodowym zasady restytucji za historyczny kolonializm i inne formy systemowego wyzysku państw oraz narodów. Chodzi o: • przywrócenie elementarnej sprawiedliwości historycznej, • trwałe zmniejszenie nierówności rozwojowych, • wzmocnienie stabilności międzynarodowej poprzez rozliczenie skutków przeszłych naruszeń.

2. Zakres odpowiedzialności Odpowiedzialność ponoszą państwa, które: • prowadziły kolonizację, protektoraty lub administrację zależną, • dokonywały systemowego wyzysku gospodarczego, • czerpały trwałe korzyści z pracy przymusowej, niewolniczej lub półniewolniczej, • przywłaszczały dobra materialne lub niematerialne w warunkach nierówności i przymusu. Nie dotyczy to odpowiedzialności indywidualnej obywateli, lecz ciągłości odpowiedzialności państwowej.

3. Zakres restytucji

3.1 Restytucja materialna Obejmuje m.in.: • surowce mineralne i energetyczne, • dzieła sztuki, zabytki, archiwa, • zasoby biologiczne (drewno, rośliny, zwierzęta), • infrastrukturę i majątek powstały wyłącznie w wyniku wyzysku kolonialnego. Forma: • fizyczny zwrot, • rekompensata finansowa (z odsetkami), • transfer technologii lub infrastruktury zastępczej.

3.2 Restytucja niematerialna Obejmuje: • wartość pracy przymusowej ludzi, • eksploatację ludności lokalnej prowadzącą do trwałych strat demograficznych i społecznych, • systemowe niszczenie struktur kulturowych, edukacyjnych i gospodarczych. Forma: • długoterminowe fundusze rozwojowe, • umorzenie długów, • preferencyjny dostęp do rynków, • inwestycje w edukację, zdrowie i infrastrukturę.

4. Mechanizm międzynarodowy

1. Międzynarodowa Konwencja Restytucyjna ◦ przyjęta w ramach ONZ lub nowej wyspecjalizowanej organizacji.

2. Niezależny Trybunał Restytucyjny ◦ ustala skalę wyzysku, ◦ wycenia straty materialne i niematerialne, ◦ określa harmonogram i formę reparacji.

3. Globalny Rejestr Strat i Dóbr Zrabowanych ◦ publiczny, cyfrowy, weryfikowalny.

4. Zasady kluczowe • Brak odpowiedzialności zbiorowej obywateli, odpowiedzialność ponosi państwo. • Brak przedawnienia w przypadku zbrodni kolonialnych i systemowego wyzysku. • Proporcjonalność – reparacje nie mogą prowadzić do destabilizacji globalnej. • Elastyczność formy, ale obowiązkowość zasady.

5. Skutki systemowe Pozytywne:

realne zmniejszenie globalnych nierówności

stabilizacja regionów dotkniętych skutkami kolonializmu

wzmocnienie prawa międzynarodowego

ograniczenie migracji przymusowych i konfliktów Ryzyka i wyzwania: • opór polityczny państw historycznie dominujących, • trudności wyceny strat niematerialnych, • konieczność bardzo silnych gwarancji prawnych, by uniknąć instrumentalizacji politycznej. 7. Podsumowanie eksperckie Zasada zwrotu i rekompensaty za kolonializm i systemowy wyzysk: • jest moralnie uzasadniona, • zgodna z ewolucją prawa międzynarodowego, • możliwa do wdrożenia wyłącznie w formule wielostronnej, opartej na prawie i instytucjach, a nie na arbitralnych decyzjach politycznych. To propozycja cywilizacyjna, a nie ideologiczna – zmierzająca do długofalowej stabilizacji świata.